اندازه قرارداد

در بازارهای مالی واحد معامله یک «دارایی پایه» است؛ اما در بازارهای مشتقه و به ویژه اختیار معامله، واحد معامله یک قرارداد است. هر قرارداد اختیار معامله، نماینده ی تعداد مشخصی از دارایی پایه است که به این تعداد، «اندازه قرارداد» گفته میشود. مدیریت موثر سرمایه مستلزم تعیین اندازه مناسب قرارداد برای هر معامله است. اندازه قرارداد باید با میزان سرمایه در دسترس و سطح ریسکی که معامله گر آماده پذیرش آن است، هماهنگ باشد.

 استفاده از تکنیک های مدیریت سرمایه میتواند به حفاظت از سرمایه کمک کند. در واقع، اندازه قرارداد مشخص میکند که با خرید یا فروشِ یک عدد قرارداد اختیار، شما در واقع بر روی چه تعدادی از دارایی پایه آن معامله کرده اید. 

این عدد در بورس ایران به صورت استاندارد معمولاً ۱۰۰۰ سهم تعیین میشود، به طور استثنا در صورت افزایش سرمایه یا تقسیم سود این عدد تغییر میکند. به طور کلی اندازه قرارداد همواره تابع مقررات سازمان بورس است. 

قدرت سرمایه شما: این عدد نشان میدهد که شما با سرمایه خود، کنترل چه حجم بزرگی از دارایی پایه را در دست گرفته اید. مثلاً با خرید یک قرارداد، صاحب حقِ جابجایی ۱۰۰۰ سهم شده اید. در زمان معامله و مدیریت دارایی هایتان، این چند نکته را همیشه به یاد داشته باشید: 

• تغییرات ناگهانی (تعدیل): اندازه قرارداد همیشه ثابت نمیماند. اگر شرکتی که دارایی پایه آن را دارید افزایش سرمایه بدهد یا سود نقدی تقسیم کند، بورس برای اینکه حق کسی ضایع نشود، تعداد دارایی پایه موجود در آن قرارداد را تغییر میدهد. پس همیشه قبل از معامله، اندازه هر قرارداد را چک کنید. 

• پولِ بلوکه شده (وجه تضمین): برای فروشندگان، این عدد مهم است. بورس بر اساس تعداد سهامِ موجود در هر قرارداد، مبلغی را به عنوان ضمانت در حساب شما قفل میکند تا مطمئن شود به تعهدتان عمل میکنید. 

• یکسان بودن برای همه: اندازه این قراردادها برای همه معامله گران یکسان تعریف شده است. این موضوع باعث میشود خرید و فروش خیلی سریعتر و راحتتر انجام شود، چون همه میدانند دقیقاً روی چه تعداد دارایی پایه معامله میکنند. 

اهرم یکی از جذابترین و در عین حال پرریسک ترین ویژگی های اختیار معامله است. اهرم در دنیای مالی دقیقاً مثل یک اهرم واقعی در فیزیک عمل میکند؛ یعنی به شما کمک میکند تا با صرف یک نیروی کم (مبلغی کم)، یک وزنه خیلی سنگین (حجم بالایی از دارایی پایه) را جابجا کنید. در بازار اختیار معامله، شما برای کنترل تعدادی دارایی پایه، نیازی ندارید کل قیمت آن دارایی را بپردازید. شما فقط مبلغ کمی را به عنوان «پرمیوم یا قیمت قرارداد» پرداخت میکنید تا صاحب حقِ خرید و فروش آن دارایی شوید.

 این فاصله میان «مبلغی که پرداخت کرده اید» و «ارزش واقعی آن دارایی»، همان خاصیت اهرمی است. 

این عدد شتاب سود یا زیان شما را نشان میدهد. به طور کلی اهرم به ما میگوید، که اگر قیمت دارایی پایه یک واحد تغییر کند قیمت قرارداد چند واحد تغییر میکند. مثلاً اگر اهرم یک قرارداد عدد ۱۰ باشد، یعنی پول شما در این معامله، ۱۰ برابرِ حالت عادی (خرید مستقیم دارایی پایه) قدرت پیدا کرده است. برای اینکه در استفاده از این قدرت دچار مشکل نشوید، این نکات را به یاد داشته باشید: 

• ریسک بالا: اهرم همانقدر که میتواند سود شما را چند برابر کند، به همان اندازه هم میتواند زیان را سریع کند. 

• نیاز به نظارت بیشتر: به دلیل شتاب بالایی که اهرم به معاملات میدهد، موقعیتهای اهرمی نیاز به مراقبت و پیگیری مداوم دارند. 

• انتخاب هوشمندانه: همه قراردادها اهرم یکسانی ندارند. بسته به اینکه قیمت بازار چقدر با قیمت اعمال در قرارداد فاصله دارد، شدتِ اهرم تغییر میکند. معامله گران بر اساس میزان ریسک پذیری خود، قراردادی با اهرم مناسب را انتخاب میکنند. اهرم مالی به سرمایه ما قدرت مضاعف میبخشد؛ به این معنا که هرچه اهرم یک قرارداد بیشتر باشد، پتانسیل کسب سود و همچنین ریسک زیان آن به تناسب افزایش مییابد.

 قراردادهای OTM معمولاً اهرم بالاتری دارند؛ زیرا با پرمیوم کمتری خریداری میشوند. چنانچه قیمت دارایی پایه رشد کرده و قرارداد به سمت ITM شدن حرکت کند و دارای ارزش ذاتی شود، این قراردادها بازدهی درصدی بسیار بالاتری نسبت به خودِ سهم ایجاد میکنند. 

به طور کلی یک قاعده کلی در این زمینه وجود دارد:

  • هرچه قیمت آپشن (پرمیوم) کمتر باشد، اهرم قرارداد بالاتر است.

 • هرچه قیمت آپشن بیشتر باشد، اهرم قرارداد کمتر است. 

بنابراین، در انتخاب یک قرارداد، لازم است علاوه بر سایر پارامترها، به میزان اهرم آن نیز توجه ویژهای داشته باشید. میزان اهرم به قیمت دارایی پایه، مبلغ پرمیوم و ضریب دلتا بستگی دارد.